Venesuelaya hücumdan sonra yeni dünya nizamı qarşısında Avropa liderləri parçalanıb

“The Daily Baku” xəbər verir ki, Avropa dövlətləri diqqəti demokratik keçid prinsipinə yönəltməyə çalışdı və xatırlatdı ki, qitə 2024-cü ilin iyununda geniş şəkildə saxtalaşdırılmış hesab edilən seçkilərdən sonra Maduronu Venesuelanın legitim lideri kimi tanımayıb. Bu mövqe Avropaya Madurodan məsafə saxlamaqla yanaşı, Vaşinqtonun metodlarını açıq şəkildə dəstəkləməmək imkanı verdi.

Lakin Trampın Nobel sülh mükafatı laureatı və Avropada uzun müddətdir dəstəklənən Venesuela müxalifətinin simvolu Mariya Korina Maçadonu açıq şəkildə rədd etməsi Avropa paytaxtlarında narahatlıq yaratdı. Tramp onun ölkədə dəstək və hörmətə malik olmadığını iddia etdi, halbuki Avropa liderləri onu hakimiyyətə layiq demokratik alternativin əsas fiquru kimi görürdülər.

Beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, ABŞ-ın Maduronun legitimliyini tanımaması Vaşinqtona onun ABŞ məhkəmələrində dövlət başçısı kimi suveren toxunulmazlığa malik olmadığını iddia etmək imkanı yaradır. Bu yanaşma 1989-cu ildə tutulduqdan sonra ABŞ-da mühakimə olunan Manuel Norieqa presedenti ilə müqayisə olunur.

ABŞ rəsmiləri Venesuelaya qarşı əməliyyatı özünümüdafiə ilə əsaslandıraraq hökumətin narkotik alverində iştirak etdiyini iddia edirlər. Lakin Yel Universitetinin beynəlxalq hüquq professoru Una Heteuey bildirib ki, BMT Nizamnaməsi çərçivəsində güc tətbiqinə heç bir inandırıcı əsas yoxdur.

“Əgər narkotik alveri başqa ölkəyə hücum üçün məqbul əsas sayılarsa, o zaman özünümüdafiə istisna olmaqdan çıxıb qaydaya çevrilir,” — deyə Heteuey bildirib. Onun sözlərinə görə, narkotiklərin bir ölkədən gəlməsi həmin ölkəyə müdaxiləni və hakimiyyət dəyişikliyini əsaslandırırsa, güc tətbiqinə dair bütün məhdudiyyətlər faktiki olaraq aradan qalxır. O, ABŞ-ın hərəkətlərini beynəlxalq hüququn misli görünməmiş pozuntusu adlandırıb.

Avropanın narahatlığı açıq şəkildə hiss olunurdu. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvlərindən biri olan Yunanıstanın baş naziri Kiriakos Mitsotakis Trampın metodları barədə müzakirəni bağlamağa çalışdı. O, sosial şəbəkədə Maduronun hakimiyyətini Venesuela xalqına ölçüyəgəlməz əzablar yaşatmış “amansız və repressiv diktatura” kimi xarakterizə edərək, “hazırda son hadisələrin hüquqi tərəfini müzakirə etməyin vaxtı olmadığını” yazdı.

Trampa ideoloji baxımdan daha yaxın olan Avropa liderləri, o cümlədən İtaliyanın baş naziri Corcia Meloni isə ABŞ əməliyyatını “müdafiə xarakterli müdaxilə” adlandıraraq onu legitim hesab etdilər.

Digər Avropa ölkələrinin tənqidi isə ehtimal ki, Trampın narazılığını çəkmək qorxusu ilə yumşaldılmışdı — xüsusilə də onun Ukraynaya dəstəyinin hələ də həyati əhəmiyyət daşıdığı bir vaxtda. Aİ-nin xarici siyasət üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas bildirib: “Avropa İttifaqı dəfələrlə Maduronun legitimliyinin olmadığını vurğulayıb və sülh yolu ilə keçidi müdafiə edib. İstənilən şəraitdə beynəlxalq hüquq və BMT Nizamnaməsinin prinsiplərinə əməl olunmalıdır. Biz təmkinə çağırırıq.”

Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen də diqqəti gələcəyə yönəldib. “Biz Venesuela xalqı ilə həmrəyik və sülh və demokratik keçidi dəstəkləyirik. İstənilən həll yolu beynəlxalq hüquqa və BMT Nizamnaməsinə uyğun olmalıdır,” — deyə o bildirib.

Almaniyanın kansleri Fridrix Merts də ehtiyatlı mövqe tutaraq ABŞ müdaxiləsinin hüquqi qiymətləndirilməsinin mürəkkəb olduğunu və diqqətli yanaşma tələb etdiyini deyib.

Fransa da təmkinli davranıb. ABŞ-ın hərbi əməliyyatını birbaşa xatırlatmadan Emmanuel Makron şənbə günü “Maduro diktaturasının” sona çatmasının Venesuela xalqı üçün sevindirici ola biləcəyini deyib və 2024-cü il prezident seçkilərində müxalifətin namizədi olmuş Edmundo Qonsales Urrutiyanın rəhbərliyi ilə sülh və demokratik keçidə çağırıb. O, həmçinin həmrəylik əlaməti olaraq Maçado ilə əlaqə saxlayıb.

Ən sərt tənqidi isə Fransanın xarici işlər naziri Jan-Noel Barro səsləndirib. O bildirib ki, Maduronun ələ keçirilməsi əməliyyatı beynəlxalq hüququn əsasını təşkil edən gücdən istifadə etməmək prinsipini pozur.

“Fransa bir daha vurğulayır ki, heç bir davamlı siyasi həll xaricdən zorla qəbul etdirilə bilməz və yalnız suveren xalqlar öz gələcəyini müəyyən edə bilər,” — deyə Barro bildirib. Onun sözlərinə görə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri tərəfindən bu prinsipin təkrar-təkrar pozulması qlobal təhlükəsizlik üçün ağır nəticələrə səbəb olacaq.

Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer Maduronun gedişinə görə kədər ifadə etməsə də, beynəlxalq hüququn əhəmiyyətini xatırladıb, lakin onun bu vəziyyətdə necə tətbiq olunacağına toxunmayıb.

Beynəlxalq hüququ müdafiə edənlər üçün Venesuela artıq dağılmaqda olan dünya nizamının daha bir “məzarına” çevrilə bilər. Trampın addımları iki-üç “böyük gücün” açıq öz maraqlarını üstün tutduğu yeni sistemi möhkəmləndirir.

Bu yeni dünya nizamında qərarları Vaşinqton və Pekin “güc haqlıdır” prinsipi ilə qəbul edəcək.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio şənbə günü açıq şəkildə xəbərdarlıq edib ki, növbəti hədəf Kuba ola bilər. “Kuba səriştəsiz və qocalmış insanlar tərəfindən idarə olunan bir fəlakətdir,” — deyə o bildirib. “Onların yerində olsaydım, narahat olardım.”

Çoxtərəfli institutların və beynəlxalq məhkəmələrin tərəfdarları da öz uğursuzluqları üzərində düşünməli ola bilərlər. Atlantik Şuranın qeyri-rezident baş elmi əməkdaşı Nizar əl-Fakih bildirib ki, çoxtərəflilik milyonlarla venesuelalının səs verdiyi, etiraz etdiyi və böyük şəxsi itkilər bahasına bütün vətəndaş mexanizmlərindən istifadə etdiyi illər ərzində belə sülh və danışıqlar yolu ilə nizamlı keçidə aparan heç bir effektiv proses yarada bilməyib.

O həmçinin vurğulayıb ki, 2021-ci ildən bəri istintaq aparmasına baxmayaraq, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi hələ də bir dənə də ittiham irəli sürməyib — halbuki Venesuelada insanlığa qarşı cinayətlər BMT-nin faktaraşdırıcı missiyası, Human Rights Watch, Amnesty International və yüzlərlə qurban tərəfindən geniş şəkildə sənədləşdirilib.