Türk politoloq : ABŞ-ın İrana hücumu qlobal enerji bazarını 24 saata sarsıda bilər

ABŞ ilə İran arasında artan gərginlik artıq zirvə nöqtəsinə çatmış vəziyyətdədir və bölgədə yeni risk ssenarilərini gündəmə gətirir. 

Bunu "The Daily Baku" - ya açıqlamasında türk politoloq İsmail Cingöz bildirib.

Onun sözlərinə görə, ABŞ-ın başda “Abraham Lincoln” təyyarədaşıyan gəmisi olmaqla Ədən körfəzi və Oman dənizi istiqamətinə böyük həcmdə hərbi qüvvə göndərməsi böhranı daha da dərinləşdirir: “ABŞ-ın bu addımları gərginliyi azaltmaqdan çox, yeni hərbi ssenarilərin müzakirə olunduğunu göstərir. İran tərəfi isə mümkün hücuma hazır olduğunu bəyan edərək əllərinin tətikdə olduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirir”.

Politoloq qeyd edib ki, ABŞ-ın İrana mümkün hücumu faktiki olaraq İsrailin də münaqişəyə cəlb olunması demək olacaq: “İsrail ABŞ-ın ən yaxın tərəfdaşıdır və belə bir ssenaridə prosesdən kənarda qalması real görünmür. Bununla belə, ABŞ-ın birbaşa hücuma keçib-keçməyəcəyi sual doğurur. Çünki Səudiyyə Ərəbistanı başda olmaqla bir sıra Körfəz ölkələrinin hava bazalarının və dəniz sahələrinin istifadəsinə icazə verməyəcəklərini açıqlamaları ABŞ üçün gözlənilməz siqnal oldu”.

Cingöz vurğulayıb ki, Orta Şərqdə bir çox ölkənin ənənəvi müttəfiq sayılmasına baxmayaraq, bu dəfə eyni səviyyədə dəstəyin olmaması ABŞ - ı daha ehtiyatlı davranmağa məcbur edə bilər. Bununla yanaşı, ABŞ Prezidenti Donald Trampın gözlənilməz qərarlar vermə ehtimalı da istisna edilmir.

Politoloq xatırladıb ki, son aylarda İran müəyyən zərbələr alsa da, Çin, Şimali Koreya və Rusiyanın texniki və hərbi dəstəyi ilə bəzi boşluqları doldurub: “Ballistik və qanadlı raket sistemləri sahəsində irəliləyiş var. Keçirilən hərbi təlimlər də Tehranın ‘hazırıq və güclüyük’ mesajı kimi qiymətləndirilməlidir. Buna baxmayaraq, İran rəhbərliyinin hərbi müdaxilə nəticəsində dəyişdirilməsi ehtimalı zəif görünür”.

“Boğazın bağlanması təkcə ABŞ-ı deyil, qlobal enerji bazarını sarsıda bilər. Belə bir addım 24 saat ərzində neft və qaz qiymətlərini rekord səviyyəyə qaldıra bilər”.

Politoloq əlavə edib ki, bu ssenari Rusiyanın da maraqlarına müəyyən dərəcədə uyğun ola bilər, çünki enerji qiymətlərinin yüksəlməsi Rusiyanın iqtisadi mövqelərini gücləndirər.

Türkiyənin mümkün vasitəçilik roluna toxunan Cingöz bunun real imkan olduğunu bildirib: “Türkiyə həm NATO üzvüdür, həm də İranla açıq diplomatik kanallara malikdir. ABŞ-la fikir ayrılıqları olsa da, funksional münasibətlər davam edir. Türkiyə sərt güc və diplomatiyanı birləşdirə bilən nadir aktorlardandır və bu, onu vasitəçilik üçün əlverişli mövqeyə gətirir”.

Ekspertin sözlərinə görə, ABŞ hərbi hücumdan daha çox təzyiq strategiyasına üstünlük verə bilər: Cingöz bildirib ki, ABŞ-ın artan dövlət borcu və mümkün müharibənin maliyyə yükü də ABŞ-ı düşünməyə vadar edən amillərdəndir. Üstəlik, Avropa ölkələrinin belə bir hücumu açıq şəkildə dəstəkləməyə meylli olmaması ABŞ-ı qismən tək buraxa bilər.

Politoloq qeyd edib ki, mümkün müharibə qlobal enerji böhranına səbəb olmaqla yanaşı, nəqliyyat marşrutları, enerji təchizat zəncirləri və xarici siyasət balanslarını da dəyişdirəcək: “Belə bir böhran Türkiyə, Azərbaycan və digər ölkələrə mənfi təsir göstərə bilər. Bununla yanaşı, enerji qiymətlərinin artması bəzi istehsalçı ölkələr üçün alternativ gəlir imkanları da yarada bilər”.

Sonda ekspert vurğulayıb ki, ABŞ bölgədə gərginliyi artıraraq uzunmüddətli böhran üzərindən kompromis yolu axtarmağa çalışa bilər: “Görünən odur ki, ABŞ birbaşa genişmiqyaslı müharibədən daha çox, idarə olunan bir kriz vasitəsilə strateji üstünlük əldə etməyin yollarını araşdırır”