Tramp Çinin Tayvan ətrafında canlı atəşli hərbi təlimlərinin ikinci gününə keçməsindən narahat olmadığını bildirib

"The Daily Baku" xəbər verir ki, Donald Tramp Çinin Tayvan ətrafında davam edən canlı atəşli hərbi təlimləri ilə bağlı narahat olmadığını bildirib və Çin lideri Si Cinpinlə çox yaxşı münasibətlərinin olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Si Cinpin bu təlimlər barədə “mənə heç nə deməyib”.

Trampın açıqlamaları Çin Xalq Azadlıq Ordusunun (XAO) bazar ertəsi və çərşənbə axşamı keçirdiyi, Pekinin “Ədalət Missiyası 2025” adlandırdığı iki günlük genişmiqyaslı və gözlənilməz hərbi simulyasiya fonunda səslənib.

Tayvanın müdafiə nazirliyinin məlumatına görə, çərşənbə axşamı səhər saatlarında XAO materik Çindən yaxın akvatoriyalara 27 raket buraxıb. Saat 06:00-dan etibarən adanın ətrafında ən azı 70 Çin hərbi təyyarəsi, 11 hərbi-dəniz gəmisi və Çinin güclü şəkildə hərbiləşdirilmiş sahil mühafizəsinə məxsus 14 gəmi də aşkarlanıb.

Tayvan rəsmiləri bildiriblər ki, raketlər əvvəlki təlimlərlə müqayisədə əsas adaya daha yaxın məsafəyə düşüb və bəziləri Tayvanın 24 dəniz mili genişliyindəki bitişik zonasına enib. Həmin məhdudlaşdırılmış sularda ən azı 13 gəmi də qeydə alınıb.

Bu son aktivlik çərşənbə axşamı saat 06:00-a qədər olan 24 saat ərzində 130 təyyarə, 28 gəmi, amfibiya hücum gəmiləri və bir müşahidə şarının aşkarlanmasından sonra baş verib.

Bazar ertəsi təlimlər barədə sual verilərkən Tramp Si Cinpinlə “əla münasibətlərinin” olduğunu deyib və Çin liderinin bu manevrlərdən bəhs etmədiyini əlavə edib.

“Mən, əlbəttə, nə baş verdiyini görmüşəm,” – Tramp deyib. “Amma onun bunu edəcəyinə inanmıram,” - deyə o, faktiki işğal ehtimalını istisna edirmiş kimi əlavə edib. “Məni heç nə narahat etmir.”

Çin Tayvanı ayrılmış bir əyalət hesab edir və zərurət yaranarsa, güc yolu ilə onu Pekinin nəzarətinə qaytarmaq niyyətində olduğunu bildirir. ABŞ kəşfiyyatının son illərdəki qiymətləndirmələrinə görə, Çin 2027-ci ilə qədər mümkün işğala hazır olmağı hədəfləyir. Bu müddət ərzində Pekin Tayvanı “dinc birləşmə”yə razı salmaq və ya məcbur etmək üçün davamlı hərbi təzyiq və siyasi qorxutma üsullarından istifadə edir.

Birləşmiş Ştatlar Çinin ilhaq planlarına qarşı Tayvanın ən mühüm dəstəkçisi olaraq qalır, lakin Trampın mövqeyi — xüsusilə ikinci prezidentlik dövründə — tez-tez ziddiyyətli görünür. Tramp oktyabr ayında Si Cinpinlə görüşüb, daha sonra Tayvan mövzusunun müzakirə olunmadığını deyib. Onun gələn il Pekinə rəsmi səfər edəcəyi gözlənilir.

Çin dövlət mediası və XAO bildiriblər ki, təlimlər Tayvanın əsas limanlarının blokadasının sınaqdan keçirilməsinə, “xarici müdaxiləyə” qarşı tədbirlərə və hava–dəniz koordinasiyasının yoxlanılmasına, o cümlədən sualtı qayıqlara və digər dəniz hədəflərinə dəqiq zərbələrin endirilməsinə yönəlib. Tayvan prezidenti Lay Çinq-te çərşənbə axşamı təlimləri pisləyərək Çinin məsuliyyətli qlobal güc kimi davranmadığını deyib.

“Biz suverenliyimizi qoruyacağıq,” – Lay bildirib və eyni zamanda Tayvanın məsuliyyətlə hərəkət edəcəyini, gərginliyi artırmayacağını vurğulayıb.

Müdafiə naziri Uellinqton Ku Pekini beynəlxalq normalara məhəl qoymamaqda ittiham edərək bildirib ki, bu təlimlər “kognitiv müharibə” aparmaq, Tayvanın döyüş qabiliyyətini zəiflətmək və Tayvan cəmiyyəti daxilində parçalanma yaratmaq məqsədi daşıyır.

Hazırkı manevrlər 2022-ci ildən bəri Tayvana qarşı keçirilən altıncı və ən genişmiqyaslı təlimlərdir. Həmin il Çin ABŞ Nümayəndələr Palatasının o zamankı sədri Nensi Pelosinin Tayvana səfərinə cavab olaraq böyük hərbi təlimlər keçirmişdi.

Belə təlimlər adətən uzunmüddətli planlaşdırma tələb edir və rutin hazırlığın bir hissəsi olur, lakin XAO onları tez-tez iddia edilən təxribatlara cavab kimi təqdim edir. Bu həftə Çin rəsmiləri xüsusilə ABŞ hökumətinin Tayvana rekord həcmdə, 11 milyard dollar dəyərində silah satışını təsdiqləməsinə istinad ediblər.

Analitiklərin fikrincə, Çinin Tayvana hər hansı hücumu demək olar ki, mütləq şəkildə ABŞ-ı və potensial olaraq Yaponiyanı da münaqişəyə cəlb edəcək. Yapon siyasətçi Sanae Takaici bu yaxınlarda Çin Tayvana hücum edərsə, Yaponiyanın hərbi qüvvələrinin ehtimal ki, müdaxilə edəcəyini bildirib və bu, Pekinin qəzəbinə səbəb olub.

Çinin xarici işlər naziri Van İ çərşənbə axşamı bildirib ki, Pekin Tayvanda müstəqillik tərəfdarı qüvvələrin davamlı təxribatlarına və ABŞ-ın Tayvana genişmiqyaslı silah satışına “qətiyyətlə qarşı çıxacaq və sərt cavab verəcək”.

Van İ həmçinin təlimlərin Yaponiyaya da mesaj olduğunu vurğulayaraq, bu ölkənin liderlərini Çinin ərazi suverenliyini açıq şəkildə şübhə altına almaqda ittiham edib.

Rəsmi “Sinxua” agentliyində dərc olunan redaksiya məqaləsində qeyd olunub ki, bu təlimlər birləşmənin qaçılmaz olduğunu və Tayvanı idarə edən Demokratik Tərəqqi Partiyasının xalqın iradəsinə qarşı çıxa bilməyəcəyini xatırladır.

“Müstəqillik tərəfdarı DTP-nin ABŞ dəstəyinə arxalanaraq ‘Tayvan müstəqilliyi’nə nail olmaq xülyaları yalnız Tayvan boğazında gərginliyi artıracaq və adanın sakinlərini münaqişə həddinə yaxınlaşdıracaq,” – məqalədə deyilir.

Çindəki analitiklər qeyd ediblər ki, təlimlər Tayvan rəsmilərinin, o cümlədən Taybey meri Çian Van-anın Şanxayda keçirilən “qardaş şəhərlər” forumunda iştirakından dərhal sonra başlayıb.

Fudan Universitetinin Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun direktoru U Sinbo bildirib ki, bu, Pekinin Tayvana qarşı “iki istiqamətli strategiyasını” diplomatik təşviqlərlə hərbi təzyiqin birləşdirilməsini nümayiş etdirir.