Qazaxıstan Azərbaycan və Özbəkistan ilə yaşıl enerji sazişini ratifikasiya edir: faydaları nə olacaq? - TƏHLİL

Qazaxıstanın ratifikasiyası mühüm əhəmiyyət daşıyır və bu, prosesin son mərhələsi deyil. Bu addım 2024-cü ilin noyabrında Bakı şəhərində üç ölkə prezidentinin imzaladığı sazişdən sonra formalaşmaqda olan daha geniş regional layihənin siyasi və hüquqi baxımdan möhkəmləndirilməsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Formal olaraq saziş yaşıl elektrik enerjisinin ötürülməsi, birgə infrastrukturun yaradılması və tənzimləyici koordinasiyanı əhatə edir. Lakin siyasi baxımdan bu, daha dərin bir məna daşıyır: Azərbaycan, Qazaxstan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın ümumi görüşlərdən kənara çıxaraq uzunmüddətli və institusional xarakter alması cəhdi.

Bu addımın siyasi əhəmiyyətini artıran əsas amil odur ki, sözügedən dəhliz tədricən enerji təşəbbüsündən geostrateji uyğunlaşma platformasına çevrilir. Bakıda birgə müəssisənin yaradılması və beynəlxalq maliyyə institutlarının prosesə cəlb olunması layihənin siyasi iradədən institusional struktura keçid mərhələsinə daxil olduğunu göstərir. Qazaxıstanın ratifikasiyası isə rəsmi Astananın artıq daha öhdəlikli tərəfdaşlığa hazır olduğunu nümayiş etdirir və bu, Azərbaycanın mərkəzi koordinator rolunu gücləndirir.

Türk dövlətləri və Rusiya, Çin, Aİ

Daha geniş geosiyasi baxımdan bu proses türk dövlətləri arasında artan konsolidasiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. TDT çərçivəsində enerji bağlantıları inteqrasiyanın ən konkret istiqamətlərindən birinə çevrilməkdədir.

Mədəni və ya siyasi bəyanatlardan fərqli olaraq enerji infrastrukturu geri dönməz qarşılıqlı asılılıq yaradır. Bu dəhliz reallaşacağı təqdirdə Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanı ortaq iqtisadi maraqlar, sinxronlaşdırılmış infrastruktur və uzunmüddətli ixrac strategiyaları ilə birləşdirəcək. Bu baxımdan Qazaxıstanın ratifikasiyası yalnız enerji qərarı deyil, həm də daha vahid türk geosiyasi məkanına doğru atılmış addımdır.

Eyni zamanda regional aktorlar bu addımı öz strateji prizmasından qiymətləndirəcəklər. Rusiya bu dəhlizə ehtiyatlı praqmatizm çərçivəsində yanaşa bilər. Müəyyən rəqabət elementləri olsa da, daha geniş regional kontekstdən asılı olaraq bu cür təşəbbüslərə dolayısı ilə dəstək verə bilər.

Çin üçün isə yanaşma daha mürəkkəbdir. Pekin layihəyə qarşı çıxmayacaq, çünki bu, Bir yol, bir kəmər kimi daha geniş əlaqələndirmə məntiqi ilə üst-üstə düşür. Lakin Çin bu dəhlizin Qərb yönümlü enerji marşrutuna çevrilib-çevrilməyəcəyini diqqətlə izləyəcək.

Avropa baxımından layihə Avropa İttifaqının enerji mənbələrinin və tranzit marşrutlarının şaxələndirilməsi strategiyasına tam uyğun gəlir. Avropa siyasətçiləri bunu yeni yaşıl enerji mənbələrinə çıxış və Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin gücləndirilməsi üçün imkan kimi qiymətləndirirlər. Bununla belə, yanaşma praqmatik olacaq.

Azərbaycanın rolu

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında körpü kimi mövqelənməsi yalnız enerji portfelinin şaxələndirilməsi deyil, eyni zamanda ölkənin regional mərkəz statusunu gücləndirir. Bu isə Azərbaycanın həm türk dünyası daxilində, həm də Aİ kimi xarici tərəfdaşlarla münasibətlərində mövqeyini möhkəmləndirir.

Türk inteqrasiyası daha konkret, maraqlara əsaslanan əsas qazanacaq. Bu dəhliz TDT-ni əsasən siyasi-mədəni platformadan funksional iqtisadi və infrastruktur blokuna çevirə bilər. Bu isə əməkdaşlığı daha davamlı və siyasi dəyişikliklərdən daha az asılı edəcək.

Layihə Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropanı birləşdirən yeni Şərq–Qərb enerji oxu yaradaraq regional dinamikanı dəyişdirmək potensialına malikdir və eyni zamanda türk dövlətləri arasında daxili inteqrasiyanı gücləndirir.

Qazaxıstanın ratifikasiyası yalnız enerji qərarı kimi deyil, yeni regional uyğunlaşmanın siqnalı kimi qiymətləndirilməlidir. Bu, türk dövlətlərinin daxili əlaqələri gücləndirərək xarici tərəfdaşlarla daha balanslı və şaxələndirilmiş əməkdaşlıq modelinə keçid etdiyini göstərir.

The Daily Baku redaksiyası