Metyu Brayza: Bu gün gördüyüm iş birbaşa diplomatik karyeramdan qaynaqlanır - EKSKLÜZİV

“The Daily Baku” redaksiyası keçmiş diplomat, keçmiş həmsədr, ABŞ-nin Azərbaycanda səfiri olmuş Metyu Brayzadan eksklüziv müsahibə alıb. Müsahibəni hissələrlə təqdim edirik.

“Bu günlərdə mən biznes dünyasında bir neçə fərqli işlə məşğulam. Enerji və daşınmaz əmlaka, yaxud sadəcə yuxarı axın neft və qaz sektoruna investisiya qoyan bəzi şirkətlərin direktorlar şuralarında üzvəm. Eyni zamanda, beyin mərkəzləri dünyasında da fəaliyyət göstərirəm.

Belə ki, Vaşinqton şəhərində yerləşən Jamestown Foundation təşkilatının idarə heyətinin üzvüyəm. Keçmişdə Estoniyada Beynəlxalq Müdafiə və Təhlükəsizlik Mərkəzi adlı beyin mərkəzinə rəhbərlik etmişəm və həmçinin Atlantik Şurada baş elmi əməkdaş kimi çalışmışam. Orada, təbii ki, diplomatik karyeram boyunca məşğul olduğum bütün mövzulara fokuslanırdım. Bundan əlavə, Kaliforniyada yerləşən bir enerji mühəndisliyi şirkətinin, eləcə də Bolqarıstanda ən böyük özəl təbii qaz şirkəti olan Overgas-ın idarə heyətində də olmuşam. Bütün bu təcrübələr məni hazırda olduğum nöqtəyə gətirib çıxardı və bu gün mənim əsas və sevdiyim fəaliyyətim ondan ibarətdir ki, Texas ştatının Hyuston şəhərində yerləşən strateji risk, korporativ strategiya və investisiya üzrə konsaltinq şirkətində direktor vəzifəsində çalışıram” - Bu sözləri The Daily Baku-ya keçmiş diplomat Metyu Brayza deyib.

“Mən Atlantikanın bu tərəfindəki əməliyyatlara nəzarət edirəm və layihələrimizin əsas hissəsi də məhz burada cəmləşir. Bizim gördüyümüz iş ondan ibarətdir ki, hazırda mənim və sizin olduğunuz dünyanın bu hissəsində – yəni geniş Xəzər regionunda, Yaxın Şərqdə və Avropada yerləşən insanlara və ya şirkətlərə mürəkkəb geosiyasi və ya siyasi çağırışları necə həll etməli olduqlarını anlamaqda, yaxud investisiya imkanlarına hazırlaşmaqda və onlardan faydalanmaqda kömək edirik. Daha sonra isə həmin investisiyalarda iştirak edirik.

Mənim tərəfdaş olduğum ana şirkətimiz də Hyustonda yerləşən vençur kapital şirkətidir. Bütün bu işlər məndən geopolitika ilə biznesin kəsişməsinin necə işlədiyini dərindən başa düşməyi tələb edir. Bu, insanlara yalnız siyasi problemlərinin nədən ibarət olduğunu anlamaqda deyil, eyni zamanda onları – hətta öz siyasi sistemlərinin daxilində belə – necə həll etməkdə kömək etməyi, həmçinin geopolitika ilə kəsişən böyük biznes və investisiya imkanlarını strateji baxımdan görməyi nəzərdə tutur. Mən bu işi dəqiq şəkildə görmək üçün ABŞ hökumətində danışmadığım başqa bir vəzifədə, səfir Morningstarın müavini kimi Xəzər Hövzəsi Enerji Diplomatiyası üzrə çalışdığım dövrdə möhtəşəm hazırlıq keçmişəm”- deyə Brayza vurğulayıb.

Brayza qeyd edib ki,  bu gün gördüyü iş birbaşa diplomatik karyerasından qaynaqlanır. “Məni bu gün beynəlxalq biznesdə uğurla fəaliyyət göstərməyə hazırlayan ən dəyərli təcrübələrdən biri Prezident Corc Buşun Milli Təhlükəsizlik Şurasının heyətində Ağ Evdə dörd il çalışdığım dövr oldu. Orada mən siyasət məsələləri üzrə strategiyanı anlamaq, hətta formalaşdırmaq məcburiyyətində idim, eyni zamanda çox praqmatik olmalı, təkcə ideyaların nə olması gərəkdiyini deyil, onlara necə nail olunacağını da müəyyən etməli idim. Bu, neft və qaz kəmərləri ilə bağlı gördüyüm işlərdə də eyni idi. Bu gün əsas fəaliyyətim məhz budur – konsaltinq şirkətində direktor, ana investisiya şirkətində isə tərəfdaş kimi çalışmaq. Həm diplomatiyada, həm də biznesdə çalışmış biri kimi, bu iki dünya siyasi risk və regional sabitliyi dəyərləndirmə baxımından necə fərqlənir? Mənim təcrübəmə görə, hökumətlər – ən azı ABŞ hökuməti və Avropa hökumətləri – və şirkətlər uzunmüddətli perspektivdə sabitlik axtarır və siyasi riski idarə etməyə çalışırlar. Lakin qısamüddətli perspektivdə onların siyasi riskə və ya sabitliyə yanaşmaları köklü şəkildə fərqlənir” SİTATIN SONU.

O qeyd edib ki, bəzi hallarda şirkətlər və investorlar investisiyanın çox yüksək gəlir gətirəcəyini düşündükdə siyasi riskə daha yüksək dözümlülük göstərə bilirlər. “Bunun çox yaxşı bir nümunəsi, məsələn, Mozambikdir. Orada “Total” və digərləri, o cümlədən “Exxon”, təbii qazın mayeləşdirilməsi və hasilatı layihəsinə çox böyük məbləğlərdə vəsait yatırmışdılar və siyasi riskin nə qədər yüksək olduğunu yetərincə qiymətləndirməmişdilər. Daha sonra üsyan və terror başladı və layihə uzun müddət donduruldu. Yaxud Rusiya. O, Ukraynaya məsuliyyətsiz şəkildə hücum edərkən siyasi riski son dərəcə düzgün qiymətləndirmədi. “Novatek” də bunun baş verəcəyini nəzərə almamışdı. Onlar Rusiyanın Arktika bölgəsində yerləşən “Arctic LNG-2” təbii qazın mayeləşdirilməsi layihəsinə milyardlarla dollar və yüz milyardlarla rubl investisiya etmişdilər. Daha sonra ABŞ hökuməti həmin layihəyə sanksiya tətbiq etdi və onu faktiki olaraq iflic etdi. Bu isə çox böyük maliyyə itkisi deməkdir. Yəni bəzən şirkətlər riskə daha yüksək dözümlülük göstərirlər, çünki nə baş verəcəyini sadəcə düzgün başa düşmürlər.

Bəzən də onlar bəzi riskləri görməzdən gəlirlər, çünki investisiyanı çox istəmiş olurlar və çox böyük gəlir əldə edəcəklərini düşünürlər”.

Metyu Brayzanın sözlərinə görə biznes dünyasında başqa bir kateqoriya da var – riskli vəziyyətlərdə, yaxud qiymətlərin yüksək volatilliyi şəraitində uğur qazanan insanlar. “Bunlar, məsələn, bəzi xammal treyderləridir. Onlar yüksək qeyri-sabitlik şəraitində nə baş verəcəyinə mərc edirlər və müəyyən xammal növlərinin qiymətinin düşəcəyinə və ya hansısa qeyri-sabitlik səbəbindən kəskin artacağına oynayaraq çox böyük pullar qazana bilirlər.

Məsələn, Rusiya Ukraynaya tammiqyaslı müdaxilə etdikdən sonra yenidən belə bir vəziyyət yaşandı. Yəni, 2020-ci ildə Avropada təbii qazın qiymətləri inanılmaz dərəcədə yüksəldi. Avropadakı bir çox enerji şirkətləri və elektrik istehsalçıları bunu qabaqcadan görmədiklərinə və mənim kimi insanların bunun nə vaxtsa baş verəcəyinə dair xəbərdarlıqlarına qulaq asmadıqlarına görə milyardlarla avro itirdilər” - deyə Brayza fikirlərini yekunlaşdırıb.