Mehmet Emir Aksoy :20 Yanvar Azərbaycan xalqına göstərdi ki, müstəqillik yalnız öz iradəsinə söykənəndə mümkün olur

Mehmet Emir Aksoy :20 Yanvar Azərbaycan xalqına göstərdi ki, müstəqillik yalnız öz iradəsinə söykənəndə mümkün olur

20 Yanvar hadisələri təkcə silahsız mülki əhalinin hədəfə alındığı faciə deyil, Azərbaycan xalqının müstəqillik iradəsini boğmağa yönəlmiş sistemli dövlət zorakılığının bariz nümunəsidir. Bu hadisə müasir Azərbaycan siyasi tarixində geri dönüşü olmayan dərin ictimai və psixoloji qırılma nöqtəsi yaratdı.

Bunu The Daily Baku-ya açıqlamasında türkiyəli ekspert Mehmet Emir Aksoy bildirib.

Ekspert xatırladıb ki, 1980-ci illərin sonlarında Sovet İttifaqı dərin iqtisadi böhran, mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi və ittifaq respublikalarında yüksələn milli hərəkatlar fonunda dağılma mərhələsinə daxil olmuşdu. Qarabağda erməni separatizminin güclənməsi və SSRİ-nin  Azərbaycan türklərinin təhlükəsizliyini təmin etməkdə aciz qalması cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaratmışdı. Bakıda başlayan kütləvi etirazların əsasını məhz ərazi bütövlüyünün qorunması, konstitusiya hüquqlarının müdafiəsi və siyasi suverenlik tələbləri təşkil edirdi. Bu aksiyalar böyük ölçüdə dinc xarakter daşısa da, Sovet rəhbərliyi dialoq yolunu deyil, hərbi müdaxiləni seçdi.

Mehmet Emir Aksoy qeyd edib ki, 19 yanvardan 20 yanvara keçən gecə SSRİ rəhbərliyinin qərarı ilə təxminən 26 minlik sovet hərbi kontingenti tanklar və zirehli texnika ilə Bakıya yeridildi. “Fövqəladə vəziyyət əhaliyə əvvəlcədən elan edilmədi, şəhər faktiki olaraq hərbi nəzarətə götürüldü.

Müdaxilə zamanı silahsız insanlara atəş açıldı, mülki avtomobillər və təcili yardım maşınları hədəfə alındı. Rəsmi məlumatlara görə, 147 nəfər həlak oldu, 700-dən çox insan yaralandı, yüzlərlə şəxs saxlanıldı. Müstəqil mənbələr isə itkilərin daha çox olduğunu göstərir. Hadisələrin gedişi bu əməliyyatın ictimai asayişin qorunmasından daha çox qorxu və sindirmə məqsədi daşıdığını sübut edir”.

Ekspert vurğulayıb ki, 20 Yanvar beynəlxalq hüquq baxımından da ciddi suallar doğurur. Silahsız mülki şəxslərə qarşı hərbi güc tətbiqi fundamental insan hüquqlarının açıq şəkildə pozulması idi. “Buna baxmayaraq, beynəlxalq ictimaiyyətin reaksiyası zəif oldu. Bu susqunluq Azərbaycan cəmiyyətində təkcə Moskva rəhbərliyinə deyil, bütövlükdə beynəlxalq sistemə qarşı dərin etimadsızlıq formalaşdırdı və xalqın öz taleyini kənar dəstəklərdən asılı olmadan müəyyən etmək iradəsini daha da gücləndirdi”.

Mehmet Emir Aksoyun sözlərinə görə, qısamüddətli dövrdə sovet hakimiyyəti Bakıda hərbi nəzarət yaratmış kimi görünsə də, 20 Yanvar uzunmüddətli perspektivdə mərkəzi hakimiyyətin Azərbaycan üzərində legitimliyini tamamilə sıradan çıxardı. Sovet sisteminə inam dağıldı, müstəqillik ideyası kütləvi və geri dönməz milli məqsədə çevrildi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin həmin dövrdə Moskvada verdiyi prinsipial bəyanatlar bu faciənin Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayət olduğunu dünya ictimaiyyətinə çatdırdı və siyasi yaddaşda xüsusi yer tutdu. 1991-ci ildə əldə edilən müstəqillik 20 Yanvarın yaratdığı ictimai şüur və siyasi iradə olmadan mümkün deyildi.

Ekspert sonda bildirib ki, 20 Yanvar Azərbaycan üçün yalnız matəm günü deyil, müstəqilliyin hansı ağır bədəllər hesabına qazanıldığını göstərən tarixi həddir. Bu faciə Azərbaycan xalqının siyasi taleyinin xarici güclərin iradəsi ilə deyil, öz milli şüuru və qətiyyəti ilə formalaşacağını bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Bu gün 20 Yanvar Azərbaycanın kollektiv yaddaşında dirənişin, suverenliyin və müstəqilliyin rəmzi kimi yaşayır.