Donald Tramp Netanyahu ilə danışıqlardan sonra HƏMAS-ı silahı yerə qoymadığı təqdirdə ağır nəticələrlə hədələyib

"The Daily Baku"nun məlumatına görə, Trampın Mar-a-Laqo iqamətgahında baş tutan son dərəcə səmimi görüş zamanı Netanyahu açıqlayıb ki, Trampa İsrailin ən ali mülki mükafatı olan İsrail Mükafatı təqdim olunacaq. Bu mükafat 1950-ci illərdə təsis edildikdən sonra ilk dəfə qeyri-israilli bir şəxsə veriləcək.

Netanyahunun səfəri ABŞ rəsmilərinin İsraili Qəzza üzrə atəşkəs planının ikinci mərhələsinə yol açacaq güzəştlərə məcbur etmək cəhdlərini yenidən gücləndirdiyi bir vaxta təsadüf edib. Sözügedən plan oktyabr ayında iki il davam edən dağıdıcı müharibəni dayandırmışdı.

İsrailin HƏMAS tam silahsızlaşdırılmadan əvvəl Qəzzadan qoşunlarını çıxarıb-çıxarmayacağı ilə bağlı suala cavab verən Tramp bildirib ki, HƏMAS silahsızlanma öhdəliyi götürüb və buna əməl etməlidir. Əks halda, nəticələrin çox ağır olacağını deyib. O əlavə edib ki, İsrail qoşunlarının çıxarılması məsələsi ayrıca mövzudur və sonradan müzakirə olunacaq.

Keçən həftə Axios nəşrinin yaydığı məlumata görə, Tramp administrasiyasının yüksək vəzifəli rəsmiləri arasında artan narazılıq var. Onlar Netanyahunun kövrək atəşkəsi zəiflədən və sülh prosesini ləngidən addımlar atdığına inanırlar. Bildirilir ki, administrasiya Qəzza üçün texnokratlardan ibarət Fələstin müvəqqəti hakimiyyətinin və beynəlxalq sabitləşdirmə qüvvəsinin tezliklə yaradılmasını istəyir.

Lakin Tramp İsrailin addımları ilə bağlı narahatlıqları rədd edərək bildirib ki, İsrail atəşkəs planına tam şəkildə əməl edib. O məsuliyyəti tamamilə HƏMAS-ın üzərinə qoyaraq dəfələrlə xəbərdarlıq edib ki, öhdəliklərini yerinə yetirməzsə, qrup ciddi zərər görəcək. Tramp belə bir vəziyyətdə İsrailin günahlandırıla bilməyəcəyini vurğulayıb.

HƏMAS hələ də böyük həcmdə yüngül silahlara malik olsa da, 2023-cü ilin oktyabrında İsrailin cənubuna edilən hücum zamanı istifadə olunan ağır silahların yalnız kiçik bir hissəsini saxlayır. Həmin hücum nəticəsində əsasən mülki şəxslər olmaqla təxminən 1 200 nəfər həlak olmuş, 250 nəfər isə girov götürülmüşdü. İsrailin sonrakı hərbi əməliyyatları zamanı isə 70 000-dən çox fələstinli, əsasən mülki şəxslər, həyatını itirib və Qəzzanın böyük hissəsi dağıdılıb. Oktyabr atəşkəsindən bəri İsrail atəşi nəticəsində təxminən 400 fələstinlinin öldürüldüyü bildirilir.

Son həftələrdə HƏMAS rəqib qruplara, İsraillə əməkdaşlıqda ittiham olunan şəxslərə və cinayətkar dəstələrə qarşı edamlar, reydlər və zorakı tədbirlər həyata keçirərək Qəzza üzərində nəzarətini gücləndirib. Qəzzanın 2,3 milyonluq əhalisinin böyük hissəsinin hazırda HƏMAS-ın nəzarətində olan ərazilərdə yaşadığı ehtimal olunur.

HƏMAS bəzi silahların anbarlara yerləşdirilməsini təklif etsə də, tam silahsızlanmanı rədd edib. Bazar ertəsi qruplaşmanın silahlı qanadı bu mövqeyi bir daha təsdiqləyib. İzzəddin əl-Qəssam Briqadalarının yeni sözçüsü videomüraciətində bildirib ki, İsrail işğalı davam etdiyi müddətdə HƏMAS silahlarını təhvil verməyəcək.

Tramp iddia edib ki, sülh razılaşmasını dəstəkləyən digər ölkələr HƏMAS razılaşmanın şərtlərinə əməl etməzsə, onu məhv etmək üçün hərbi müdaxilə edəcəklər.

Günün əvvəlində Tramp və Netanyahu nümayəndə heyətləri ilə birlikdə qapalı nahar görüşü keçiriblər. İsrail rəsmilərinin sözlərinə görə, Netanyahu atəşkəsin növbəti mərhələsinə keçməzdən əvvəl Qəzzada saxlanılan son israilli girovun qalıqlarının geri qaytarılmasını tələb etməyi planlaşdırır.

Görüşdən əvvəl Tramp yanlış şəkildə demişdi ki, girovların demək olar hamısı onun səyləri nəticəsində azad edilib və Co Bayden administrasiyası dövründə heç biri buraxılmayıb. Halbuki Snopes fakt-yoxlama saytına görə, Bayden administrasiyasının vasitəçiliyi ilə əldə olunan razılaşmalar nəticəsində HƏMAS ümumilikdə 138 girovu azad edib.

Qalıqları hələ də qaytarılmayan Ran Qvilinin ailəsi Netanyahunun səfər heyətinə qoşulub və bu həftə ABŞ rəsmiləri ilə görüşməsi gözlənilir. Reuters-ə danışan İsrail mənbələri bildiriblər ki, Netanyahu sülh planının növbəti mərhələsinə keçməzdən əvvəl bütün girovların qalıqlarının qaytarılmasını tələb edəcək.

Təklif olunan ikinci mərhələ partiyasız fələstinli texnokratlardan ibarət müvəqqəti idarənin yaradılmasını və beynəlxalq sabitləşdirmə qüvvəsinin yerləşdirilməsini nəzərdə tutur ki, İsrail hər iki məsələyə ehtiyatla yanaşır.

24 yaşlı polis əməkdaşı Ran Qvili 2023-cü ilin oktyabr hücumu zamanı ağır yaralanaraq girov götürülüb. Onun hücum zamanı, yoxsa sonradan Qəzzada öldüyü hələ də məlum deyil. Həftəsonu Təl-Əvivdə keçirilən etiraz aksiyalarında hökumətdən qalıqlar qaytarılmayana qədər heç bir güzəştə getməmək tələb olunub.

Keçmiş İsrail hərbi kəşfiyyat zabiti və sülh danışıqları üzrə mütəxəssis Lianne Pollak-Devid bildirib ki, bu məsələ israillilər üçün son dərəcə həssasdır və həll olunmadığı təqdirdə ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilməyəcək.

Oktyabr ayından bəri HƏMAS 20 canlı girovu azad edib və 27 nəfərin cəsədini qaytarıb. Bəzi analitiklər hesab edirlər ki, İsrailin Qvilinin qalıqları üzərində israrı hazırda İsrailin nəzarətində olan Qəzzanın 53%-dən qoşunların çıxarılmasını gecikdirmək üçün bəhanə ola bilər.

Keçmiş israilli danışıqlarçı Daniel Levi bildirib ki, Netanyahu nə Qəzzadan əlavə geri çəkilmək, nə də İsrailin hərbi fəaliyyətini məhdudlaşdıra biləcək beynəlxalq qüvvəyə razılıq vermək niyyətindədir. Onun sözlərinə görə, Netanyahu prosesi ləngitmək üçün hələ bir neçə strateji kart saxlayır.

Təxminən 10 ay ərzində keçiriləcək seçkilər ərəfəsində Netanyahu həmçinin İranın İsrail və ABŞ-la son qarşıdurmalardan sonra nüvə və raket potensialını bərpa etmək cəhdlərinə diqqət yetirir. Tramp daha əvvəl İranın nüvə proqramının tamamilə məhv edildiyini iddia etsə də, bazar ertəsi bildirib ki, hər hansı yeni bərpa cəhdi sürətli cavab tədbirləri ilə qarşılanacaq.

Tramp xəbərdarlıq edib ki, İranın qanunsuz davranışı təsdiqlənərsə, cavab əvvəlkindən də daha sərt olacaq, baxmayaraq ki, bu məlumatların təsdiqlənməmiş olduğunu etiraf edib.

Netanyahu görüşdən siyasi üstünlük qazanmağa çalışaraq Trampı bir daha İsrailin ən böyük dostu adlandırıb. O bildirib ki, Trampa İsrail Mükafatının verilməsi onun İsrailə və yəhudi xalqına verdiyi töhfələrin tanınması üçün ənənədən şüurlu şəkildə kənara çıxmaqdır.

Bu mükafat Trampın bu il Nobel Sülh Mükafatını ala bilməməsindən sonra verilən ikinci təsəlli mükafatı kimi qiymətləndirilir. O, həmçinin FİFA-nın sülh mükafatını alsa da, tənqidçilər bunu simvolik və siyasi jest kimi dəyərləndiriblər.