Bakı və Ankara strateji enerji əməkdaşlığını uzunmüddətli sazişlə möhkəmləndirir - ARAŞDIRMA

Azərbaycan və Türkiyə arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlıq yeni, daha dərin mərhələyə qədəm qoyur. İki ölkə arasında imzalanmış 15 illik qaz təchizatı sazişi bu əməkdaşlığın yalnız mövcud layihələrlə məhdudlaşmadığını, əksinə uzunmüddətli planlama və qarşılıqlı etimad üzərində qurulduğunu göstərir. Razılaşmaya əsasən, Azərbaycan Xəzər dənizində yerləşən Abşeron qaz yatağından Türkiyəyə ümumilikdə 33 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edəcək.

Türkiyənin enerji və təbii sərvətlər naziri Alparslan Bayraktarın açıqlamasına görə, müqavilə 2029-cu ildən qüvvəyə minəcək və illik 2,25 milyard kubmetr qazın nəqli nəzərdə tutulur. Qazın daşınması regionun əsas enerji arteriyalarından biri olan Bakı-Tbilisi-Qars-Ərzurum qaz kəməri vasitəsilə həyata keçiriləcək. Bu detal Azərbaycanın qurduğu mövcud enerji infrastrukturunun uzun illər strateji əhəmiyyətini qoruyacağını bir daha təsdiqləyir.

Azərbaycan-Türkiyə enerji münasibətlərinin tarixi 1990-cı illərin sonlarından başlayaraq formalaşıb. “Əsrin müqaviləsi” ilə təməli qoyulan bu xətt əvvəlcə neft, daha sonra qaz layihələri vasitəsilə institusional xarakter alıb. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz xətti iki ölkəni regional enerji sisteminin mərkəzi oyunçularına çevirib.

2000-ci illərin sonlarından etibarən əməkdaşlıq keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdi. Cənub Qaz Dəhlizi, TANAP və TAP layihələri Azərbaycanın resurslarını Türkiyə üzərindən Avropa bazarlarına çıxardı. Bu mərhələdə Türkiyə təkcə istehlakçı deyil, eyni zamanda tranzit və ticarət ölkəsi oldu, Azərbaycan isə etibarlı və proqnozlaşdırılan enerji təchizatçısı kimi mövqeyini möhkəmləndirdi.

Yeni saziş məhz bu strateji xəttin davamı kimi qiymətləndirilir. Abşeron yatağının mərhələli şəkildə istismara verilməsi Azərbaycanın qaz ixrac imkanlarını genişləndirir və ölkənin resurs portfelində əlavə dayanıqlıq yaradır. Bu, Azərbaycan üçün yalnız cari gəlir deyil, eyni zamanda uzunmüddətli enerji strategiyası baxımından mühüm üstünlükdür.

Müqavilənin 2029-cu ildən qüvvəyə minməsi təsadüfi deyil. Bu tarix Abşeron yatağında hasilatın genişlənməsi, texniki və kommersiya mexanizmlərinin tam oturuşması ilə üst-üstə düşür. Beləliklə, tərəflər riskləri öncədən hesablayan mərhələli yanaşmadan çıxış edir.

Türkiyə üçün bu saziş enerji təhlükəsizliyi strategiyasının mühüm elementidir. Ankara son illərdə enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi və ölkənin regional enerji mərkəzinə çevrilməsi siyasətini ardıcıl şəkildə davam etdirir. Azərbaycan qazı bu strategiyada əsas sütunlardan biri olaraq qalır və Türkiyəyə uzunmüddətli, etibarlı təchizat imkanı yaradır.

Eyni zamanda, Azərbaycan qazının Türkiyə bazarında möhkəm yer tutması Avropa istiqamətində də əlavə manevr imkanları açır. Qlobal enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliklərin artdığı bir dövrdə Bakı-Ankara xətti sabitlik və proqnozlaşdırıla bilinən model kimi çıxış edir.

Bu, eyni zamanda Xəzər hövzəsində yeni investisiyalar üçün də müsbət siqnaldır.

Razılaşmanın geosiyasi ölçüsü də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Azərbaycan və Türkiyə arasında enerji sahəsində dərinləşən əməkdaşlıq Cənubi Qafqazda sabitlik və əməkdaşlıq mesajı verir. Bu model regionda iqtisadi maraqların təhlükəsizlik gündəmi ilə uzlaşdığını göstərən nadir nümunələrdən biridir.

Yeni saziş həm də iki qardaş ölkənin münasibətlərinin iqtisadi və strateji layihələrlə möhkəmləndiyini bir daha nümayiş etdirir.