ABŞ iri transmilli şirkətlərin mənfəətinə yönəlmiş qlobal vergi sazişindən azad edildi

“The Daily Baku” xəbər verir ki, təxminən 150 ölkə İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (OECD) tərəfindən yekunlaşdırılmış plana razılıq verib. Saziş ilkin olaraq qlobal minimum korporativ verginin 15% səviyyəsində müəyyən edilməsini nəzərdə tuturdu. Lakin yenilənmiş razılaşmaya əsasən, ABŞ-da yerləşən iri transmilli şirkətlər bu minimum vergidən azad edilib. Bu dəyişiklik Tramp administrasiyası ilə G7 ölkələri arasında aparılan danışıqlardan sonra baş verib.

OECD-nin baş katibi Matiyas Kormann razılaşmanı “beynəlxalq vergi əməkdaşlığında tarixi qərar” adlandıraraq, onun vergi sabitliyini artırdığını, qaydaların mürəkkəbliyini azaltdığını və ölkələrin vergi bazalarını qoruduğunu bildirib.

ABŞ-ın maliyyə naziri Skott Bessent isə bu istisnanı “ABŞ suverenliyinin qorunmasında tarixi qələbə” kimi qiymətləndirib və razılaşmanın Amerika işçilərini və bizneslərini xaricdən tətbiq edilən vergilərdən qoruduğunu deyib.

Yenilənmiş saziş 2021-ci ildə qəbul edilmiş ilkin razılaşmanı xeyli zəiflədir. Həmin razılaşma Apple və Nike kimi iri transmilli şirkətlərin mənfəətlərini aşağı və ya sıfır vergi olan ölkələrə köçürmək üçün istifadə etdikləri mühasibat və hüquqi mexanizmlərin qarşısını almağı hədəfləyirdi.

Belə vergi cənnətlərinə adətən Bermud adaları və Kayman adaları daxildir. Bu yerlərdə şirkətlər real iqtisadi fəaliyyət göstərməsələr belə, böyük mənfəətlər bəyan edirlər.

Donald Tramp Bayden administrasiyası dövründə razılaşdırılmış 2021-ci il sazişini sərt tənqid edərək, onun ABŞ üçün keçərli olmadığını bildirmişdi. Daha sonra Tramp administrasiyası həmin saziş çərçivəsində ABŞ şirkətlərinə vergi tətbiq edən ölkələrə qarşı cavab vergiləri ilə hədələmişdi.

ABŞ-ın keçmiş maliyyə naziri Canet Yellen 2021-ci il OECD qlobal vergi sazişinin əsas təşəbbüskarlarından biri olub və minimum korporativ verginin tətbiqini əsas prioritetlərindən biri kimi irəli sürmüşdü. O dövrdə Konqresdəki respublikaçılar bu təşəbbüsün ABŞ-ın qlobal rəqabət qabiliyyətini zəiflədəcəyini bildirərək ona qarşı çıxmışdılar.

İyun ayında Tramp administrasiyası sazişi yenidən müzakirəyə çıxardı. Buna səbəb respublikaçıların Trampın böyük vergi və xərclər paketindən “intiqam vergisi” kimi tanınan müddəanı ləğv etməsi oldu. Həmin müddəa ABŞ hökumətinə xarici şirkətlərə və ABŞ şirkətlərinə “ədalətsiz xarici vergilər” tətbiq edən ölkələrdən olan investorlar üzərinə vergi qoymağa imkan verirdi.

Vergi şəffaflığı ilə məşğul olan təşkilatlar yenilənmiş OECD planını kəskin tənqid ediblər. Fact Coalition adlı qeyri-kommersiya təşkilatının siyasət direktoru Zorka Milin bildirib ki, bu razılaşma qlobal korporativ vergi islahatları sahəsində əldə olunmuş illərlə irəliləyişi təhlükə altına atır.

“Bu saziş, ən böyük və ən gəlirli Amerika şirkətlərinə mənfəətlərini vergi cənnətlərində saxlamağa imkan verməklə, qlobal korporativ vergitutma sahəsində təxminən on illik irəliləyişi risk altına qoyur,” — deyə Milin bildirib.

Vergi nəzarətçiləri vurğulayırlar ki, qlobal minimum vergi beynəlxalq miqyasda korporativ vergilərin aşağı salınması yarışını dayandırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bu yarış transmilli şirkətləri mənfəətlərini real fəaliyyət göstərdikləri ölkələrdə deyil, ən aşağı vergi dərəcələri olan yerlərdə qeydiyyatdan keçirməyə sövq edib.