ABŞ-ın Venesueladakı reydi Çin və Tayvan üçün nə deməkdir

“The Daily Baku” xəbər verir ki, Şənbə günü ABŞ Venesuela prezidenti Nikolas Maduronun ələ keçirilməsi ilə nəticələnən gözlənilməz xüsusi əməliyyatın detallarını açıqladı. O, sürətlə ABŞ-a aparıldı və bazar ertəsi Nyu-York məhkəməsi qarşısına çıxarıldı. Əməliyyatın sürəti və qətiyyəti Çində dərhal müzakirələrə səbəb oldu və bir çox şərhçilər bunu Tayvana mümkün hücum ssenarisi ilə müqayisə etdilər.

Əhalisi 1,4 milyarddan çox olan və dünyanın ən böyük ordusuna sahib Çin uzun illərdir Tayvan üzərində iddialar irəli sürür. Sahilinə yaxın yerləşən, 23 milyon əhalisi olan bu özünüidarə edən ada güc balansı baxımından ABŞ ilə Venesuela arasındakı münasibətləri xatırladır. ABŞ dünyanın ən güclü ordusuna sahib olduğu halda, Venesuela – Tayvan kimi – müdafiəsi üçün dost ölkələrə arxalanan orta gəlirli dövlətdir.

Böyük Britaniyanın xarici işlər komitəsinin sədri Emili Tornberri beynəlxalq reaksiyanın zəif olmasının Çin və Rusiyanı cəsarətləndirə biləcəyini söyləsə də, ekspertlər Venesueladakı hadisələrin Pekinin Tayvanla bağlı əsas mövqeyini dəyişəcəyinə inanmırlar.

Birinci səbəb Çinin Tayvanı beynəlxalq məsələ kimi görməməsidir. Pekin beynəlxalq imicə əhəmiyyət versə də, Tayvanı öz daxili işi hesab edir və beynəlxalq hüquq çərçivəsində qiymətləndirmir. ABŞ-ın keçmiş diplomatı Rayan Hassın sözlərinə görə, Çin Tayvan məsələsində heç vaxt beynəlxalq normalara hörmət naminə geri çəkilməyib, əvəzində zorakılıqsız təzyiq strategiyasına üstünlük verib.

Şanxaylı alim Şen Dinli də bu mövqeni bölüşərək bildirib ki, boğazlararası münasibətlər beynəlxalq hüquqa aid deyil və ABŞ-ın Venesueladakı addımları Tayvanla əlaqəli deyil.

Çin sosial şəbəkələrində də oxşar fikirlər səsləndirildi. Weibo platformasında məşhur millətçi şərhçi ABŞ-ın Venesueladakı hərəkətlərinin suverenliyin pozulması olduğunu, Tayvanın isə Çinin daxili işi sayıldığını vurğuladı.

İkinci və daha mühüm çəkindirici amil Tayvan boğazındakı hərbi balansdır. Çin ordusu daha güclü olsa da, Tayvan ABŞ-ın mümkün dəstəyinə güvənir. Keçən həftə Çin Xalq Azadlıq Ordusu Tayvan ətrafında genişmiqyaslı hərbi təlimlər keçirərək adanı blokadaya alma və xarici müdaxiləni dəf etmə qabiliyyətini nümayiş etdirdi.

ABŞ Müdafiə Nazirliyinin fikrincə, Çin ordusu 2027-ci ilə qədər Tayvan üzərində “strateji həlledici qələbə” qazanmaq potensialına çata bilər, xüsusilə süni intellekt, biotexnologiya və hipersəs raketlərindəki irəliləyişlər fonunda.

Bununla belə, Tayvanda bəziləri hesab edir ki, Venesueladakı uğurlu ABŞ əməliyyatı əksinə, Pekini ehtiyatlı olmağa vadar edə bilər. Xüsusilə Çindən alınmış silahların ABŞ hücumunun qarşısını ala bilməməsi diqqət çəkdi. CSIS-in ChinaPower layihəsinə görə, 2010–2020-ci illərdə Çinin Amerikaya silah ixracının təxminən 90%-i Venesuelaya yönəlib.

Taipeydəki Tamkanq Universitetinin dosenti Lin Ying Yu ABŞ qüvvələrinin demək olar ki, maneəsiz hərəkət etməsini sual altına aldı və daha əvvəl Çin istehsalı silahların yüksək qiymətləndirildiyini, lakin indi bu baxışın dəyişə biləcəyini qeyd etdi.

Atlantik Şuranın eksperti Sunq Wen-Ti isə ABŞ-ın əsasən Çin sistemlərinə əsaslanan müdafiəyə qarşı “başsızlaşdırıcı zərbə” endirmə qabiliyyətinin Pekini Vaşinqtona qarşı birbaşa sınağa getməzdən əvvəl ciddi düşünməyə məcbur etməli olduğunu bildirdi.